آیا روایت زیر از نظر سند یا متن صحیح است؟

پرسش :آیا روایت زیر از نظر سند یا متن صحیح است؟

" امام صادق(ع) درباره آیه « و اشرقت الارض بنور ربها » فرمودند که مقصود از «ربها» در اینجا «امام» است که وقتی {امام زمان عج} قیام کند مردم از نور او استفاده می کنند و نیازی به نور خورشید و ماه نخواهند داشت"

پاسخ:این روایت از نظر سند و محتوا دچار اشکالات متعدد است و نباید به عنوان حدیث اهل بیت(ع) نشر شود. برخی از دلایل بر بی اعتبار بودن متن و سند روایت مورد بحث را در زیر آورده ایم:

۱ – تنها منابعی که روایت بالا را «همراه با سند» آورده اند کتاب «تفسیر قمی» و «دلائل الامامه» هستند که هر دو آن را با سند ضعیف نقل کرده اند(تفسیر القمی ، ج۲ ، ص۲۵۳ و دلائل الامامه {چاپ جدید}، ص۴۵۴)وانگهی اهل تحقیق می دانند که نسخه کنونی کتاب « تفسیر قمی » قابل اعتماد نیست زیرا توسط یکی از ناسخان به نام «العباس بن محمد» دستکاری شده است(در این مورد رجوع فرمایید به: جعفر سبحانی، کلیات فی علم الرجال، صص:۳۰۷-۳۲۰)کتاب «دلائل الامامه» نیز یک کتاب نامعتبر است که در قرن پنجم هجری به دست فردی ناشناس که گویا گرایش به غُلات (افراطی های منحرف از تشیع) داشته نوشته شده و به اشتباه به اسم «طبری شیعی» رواج بافته است. استاد حسن انصاری قمی مقالات ارزشمندی درباره «هویت واقعی این کتابِ نامعتبر» منتشر کرده اند که خواندنی است:

http://ansari.kateban.com/post/1138

http://ansari.kateban.com/post/1140

http://ansari.kateban.com/post/1193

http://ansari.kateban.com/post/1196

http://ansari.kateban.com/post/2166

http://ansari.kateban.com/post/2544

۲ – آیه ی «اشرقت الارض بنور ربها»(زمر: ۶۹) و آیات قبل و بعد از آن درباره « قیامت » صحبت می کنند و ارتباطی با « زمان ظهور امام زمان(عج) » ندارند. بنابراین محتوای روایت مورد بحث با قرآن تعارض دارد.

۳ – کلمه «ربها» در آیه ۶۹ سوره زمر به معنای «رب الارض»(خدای زمین) است که این اصطلاح در قرآن و احادیث معتبر فقط و فقط برای خداوند به کار رفته است. امامان(ع) «رب الارض» یا «رب السماء» نیستند بلکه «بندگانِ معصوم و مطیعِ خداوند» هستند که «اعتراف به فضایل آنان» ، «محبتِ آنان» ، «تواضع در مقابل مقام آنان» و «پیروی و اطاعت از دستورات و سیره آنان» ضامن هدایت و سعادت مسلمانان است. می توان گفت امامان معصوم(ع) همانند سایر معصومان (پیامبران و فرشتگان) مصداق آیات زیر هستند:« … عِبَادٌ مُّكْرَمُونَ لَا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُم بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ يَعْلَمُ مَا بَينْ‏َ أَيْدِيهِمْ وَ مَا خَلْفَهُمْ وَ لَا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضىَ‏ وَ هُم مِّنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ »(سوره انبیاء: آیات ۲۶ تا ۲۸)ترجمه: « … بندگانی هستند که گرامی داشته شده اند ، هرگز در سخن گفتن بر او (خدا) پيشى نمى‏گيرند و (پيوسته) به فرمان او عمل مى‏كنند. او (خداوند) ، امروز و آينده و گذشته ی آنها را مى‏داند و جز براى كسانى كه خدا راضى (به شفاعت براى آنان) باشد شفاعت نمى ‏كنند و (خود نیز) بخاطر پروا از او(خدا) دلهره دارند. »در زبان عربی گاهی در برخی از ترکیب های اضافی(مضاف و مضاف الیه) کلمه «ربّ» به معنای «صاحب» یا «مربّی» به کار می رود همچون «ربّ الغلام» یا «ربّ الدابة» یا «ربّ الدار» اما اگر از تعبیر «رب الارض» به معنای «ربّ کره زمین» استفاده کنند چنین تعبیری فقط اشاره به خداست زیرا در قرآن و احادیث صحیح فقط برای خداوند به کار رفته است. همچنین اگر مقصودشان مثلا «کشاورزِ پرورش دهنده یک تکه زمین زراعی» باشد می توانند از تعبیر «ربّ الارض» برای او استفاده کنند.

۴ – در احادیث نیز با سند صحیح از امام صادق(ع) نقل شده است که فرمودند: « اِبرأ مِمَّن يَزعُم أنّا أربابٌ » ترجمه: «" از هرکس ادعا کند که ما (امامان) ، ربّ هستیم اعلام برائت و بیزاری کن!» (رجال‏ الكشي صص: ۲۹۷-۲۹۸)

۵ – نور امام زمان (عج) لزوماًیک نور مادی نیست بلکه قاعدتاً همان نورانیت معنوی و هدایتی است که درباره قرآن و پیامبر اکرم(ص) نیز بیان می شود. در این موارد « نورانیت » دقیقا به معنای « هدایتگر بودنِ قرآن و پیامبر و اهل بیت » است که مردم را از « ظلماتِ گمراهی » به « روشناییِ هدایت » سوق می دهند.اگر قرار باشد نور امام زمان(عج) ، نور مادی باشد و جایگزین نور مادیِ خورشید و ماه گردد ، پس چرا نور پیامبر اکرم (ص) که جد ایشان بودند چنین نبوده است؟!! مگر سیره امام زمان (عج) با سیره پیامبر اکرم (ص) تفاوت دارد؟! البته می توان گفت که امامان(ع) از آن جهت که هدایتگر هستند ، پرتوی از نور خدا به شمار می آیند اما نمی توان گفت که «خدا» یا «ربّ الارض» هستند.یکی از توصیه های اکید اهل بیت(ع) به ما شیعیان این بوده که از ادبیات غلو ، اغراق و مبالغه درباره آن عزیزان پرهیز کنیم و کسانی که عقاید غالیانه و اغراق آمیز را ترویج می کردند مورد لعن اهل بیت(ع) قرار گرفته اند.

برای مطالعه مواردِ لعنِ غالیان رجوع کنید به کتاب « رجال ‏الكشي » ، صفحات ۱۹۲ و ۲۲۳ تا ۲۲۷ و ۲۹۵ و ۳۰۱ و ۳۰۲ و ۳۰۴ و ۳۹۸ و ۴۸۳ و ۵۱۸ و ۵۲۹٫

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*