آیا حدیث طولانی مفاخره بین امام علی (ع) و امام حسین(ع) صحت دارد؟

پرسش:آیا حدیث طولانی مفاخره بین امام علی (ع) و امام حسین(ع) که هر یک از آنها فضایل خود را در حضور پیامبر(ص) به رخ دیگری می کشد و تفاخر می کند صحت دارد؟ این حدیث در کتاب الفضائل (منسوب به) شاذان بن جبرئیل ، ص۸۳ آمده و اخیرا در فضای مجازی بازنشر می شود.

پاسخ:روایت داستانگونه ای که تحت عنوان « مفاخره امام علی و امام حسین علیهما السلام» از کتاب الفضائل ، ص۸۳ نقل می شود سند محکمی ندارد زیرا:

اول کتاب الفضائل واقعا تالیف شاذان بن جرئیل قمی (ره) نیست بلکه حدود نیم قرن بعد از وفات ایشان احتمالا توسط یکی از شاگردان وی نوشته شده است.دلیلش اینست که در متن کتاب تصریح شده که مولف در سال(۶۵۱ هـ ) زنده بوده  اما می دانیم که شاذان بن جبرئیل حدود سال ۶۰۰ وفات کرده بود.در ارزیابی یک روایت گام اول اینست که ببینیم قدیمی ترین منبعی که آن را نقل کرده کدام است و مربوط به چه قرنی است و مؤلفش کیست و آیا ثقه و مورد اعتماد است یا نه؟درباره روایت مفاخره که مورد بحث ماست ، قدیمی ترین منبعی که آن را آورده همین کتاب مجهول الهویه الفضائل است که در قرن ۷ نوشته شده و بعدا برخی گمان کرده اند که مال شاذان قمی است.منبع بعدی نیز حلیة الابرار مرحوم سید هاشم بحرانی (اواخر قرن ۱۱) است که شدیدا اهل تسامح در نقل روایات بوده و هر روایت ضعیف و جعلی را در آثار خود نقل می کند.به هر حال منبع قدیمی تری برای این روایت یافت نمی شود پس در همین قدم اول باید به سندیت این داستان به دیده تردید نگریست زیرا این سؤال وجود دارد که چرا در کتب قدیمی و شناخته شده ی شیعه نیامده است؟!

دوم: حتی بر فرض اگر این روایت در کتب معتبر قدیمی مثل آثار کلینی ، شیخ صدوق ، شیخ مفید و شیخ طوسی نقل شده بود باز هم باید سراغ مرحله بعدی یعنی « بررسی سند» ( وثاقت راویان) می رفتیم. روایت مفاخره ی مورد بحث ، اساسا سند متصلی ندارد یعنی مؤلفی که در قرن ۷ می زیسته یکباره از سلیمان بن مهران (اعمش) که متوفای ۱۴۸ است نقل می کند و واسطه های بین خود و این راوی را بیان نمی کند در واقع اسانید این روایت در یک بازه زمانی تقریبا ۵۰۰ ساله مفقود است!بنابراین گرچه برخی از فضایل راستین اهل بیت ع در لا به لای این «روایت داستانی» گنجانده شده که ولی «کلیت داستان به شکل موجود» جعلی است. یعنی مثلا اینکه پیامبر ص فرموده اند «امام حسین ع پاره تن من است» صحت دارد زیرا در روایات دیگر نیز هست ولی اینهمه داستان مفصل و تفاخر و رقابت در بیان فضایل یکدیگر و به رخ کشیدن و … قابل تایید نیست.جاعلان حدیث ، گاهی چند حدیث معتبر را در لا به لای یک داستان بلند و جعلی جاسازی می کردند. این کار در واقع نوعی «خلق اثر ادبی» و « داستانسرایی» بوده و از حالت نقل احادیث معصومان (ع) خارج می شده است.استاد حسن انصاری که کتابشناس و محقق برجسته معاصر هستند نظرشان اینست که کتاب «الفضائل» در حقيقت از نوشته های غلات است که به درستی تاريخ تدوين آن روشن نيست و تحرير نهايی آن – که از چندين کتاب مختلف فراهم آمده است- به سده هفتم قمری باز می گردد.مقصود ایشان از غُلات(غلاة) همان «غالیان» هستند که درباره مقامات اهل بیت (ع) دچار غلو و اغراق بودند و امام علی(ع) را در حد خدایی بالا می بردند مثل علی اللهی های ایران و علوی های سوریه و ترکیه.بسیاری از سران غالیان مورد لعن معصومان(ع)قرار گرفته اند. غالیان کتابهای زیادی داشتند و دارند که برخی از آنها محرمانه بوده اما متاسفانه چند مورد از آثارشان در قرنهای اخیر توسط برخی از ناشران به عنوان «کتاب حدیث شیعی» قلمداد شده و به فرهنگ عمومی و حدیثی ما راه یافته مثل کتاب های زیر:

۱. کتاب الهدایة الکبری نوشته حسین بن حمدان خصیبی (موسس مذهب نصیریه یا همان مذهب علوی)

۲ و ۳. کتاب دلائل الامامه و‌ کتاب نوادر المعجزات که به غلط به اسم «طبری شیعی» نشر شده است.

۴. کتب منسوب به حسن بن سلیمان حلی مثل مختصر البصائر

۵. مشارق انوار الیقین حافظ رجب برسی

و …

این کتابها نباید جزو میراث حدیث شیعه قلمداد گردد و اینکه روایتی صرفا در این آثار یافت شود دلیل بر اعتبار آن نخواهد بود.

کانال بررسی روایات و احادیث: http://telegram.me/shenakhtehadis

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*