آیااین روایت« غیبت کننده ، حرامزاده است» صحیح است؟

پرسش:

آیا روایت زیر که می گوید « غیبت کننده ، حرامزاده است» صحیح است؟

قال امیرالمومنین(ع): « کذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ وُلِدَ مِنْ حَلَالٍ وَ هُوَ یأْکلُ لُحُومَ النَّاسِ بِالْغِیبَة »

ترجمه: «امیرالمومنین (ع) فرمودند کسی که گوشت مردم را با غیبت کردن می خورَد اگر ادعا کند که حلالزاده است (در این ادعای خود) دروغ گفته است» منبع: (شیخ صدوق، الأمالی ، ص۲۰۹ و حر عاملی، وسائل الشیعه ، ج۱۲ ، ص۲۸۳)

پاسخ:

بی تردید «غیبت کردن» ، گناهی بزرگ است و در آیات قرآن و احادیث معتبر به شدت از آن نهی شده بلکه وعده عذاب داده شده است اما روایت مورد بحث که «غیبت کننده» را «حرامزاده» وانمود می کند قابل اعتماد نیست و نباید آن را قاطعانه به معصومان(ع) نسبت بدهیم.

احتمال تحریف در این روایت وجود دارد زیرا:

۱ – سند این روایت از چند جهت ضعیف است زیرا با ۷ واسطه به دست شیخ صدوق(متوفای ۳۸۱هـ) رسیده که از بین این واسطه ها دستکم درباره وثاقت و راستگویی ۳ نفر تردید وجود دارد که نمی دانیم در هنگام نقل کردنِ کلام معصوم تا چه اندازه دقت و صداقت را رعایت کرده اند. بررسی بیشتر سند نشان می دهد در آغاز ، افراد ناشناسی این روایت را نقل می کرده اند تا در حدود سال ۲۰۰ هجری به دست یکی از راویان راستگوی شیعه به نام «محمد بن الحسین بن الخطاب» رسیده و حسن ظن او را به خود جلب کرده و از آن به بعد راویان راستگوی دیگر نیز آن را سینه به سینه نقل کرده اند تا به شیخ صدوق(متوفای ۳۸۱هـ) رسیده که آن را در کتاب «الأمالی» ثبت نمود. طبیعی است «نقل یک روایت ، لزوما به معنای صحیح دانستنِ آن نیست بلکه غالبا دلیل بر خوشبینی مؤلف به آن است».

۲ – محتوای این روایت با آنچه به صورت قطعی و با چشم خود دیده ایم ناسازگار است زیرا ما افراد بسیاری را می شناسیم که تردیدی در حلالزاده بودن آنها نداریم ولی همین افراد گاهی غیبت می کنند. متأسفانه غیبت یکی از گناهانی است که اکثر مؤمنان گاهی به آن دچار می شوند هرچند غالبا به زودی از آن توبه کنند و پشیمان شوند.

 

۳ – حتی اگر فرض کنیم که این روایت دقیقا سخن « دقیقا سخن امیرالمومنین(ع) » است و «هیچیک از کلماتش تحریف نشده باشد» باز هم می توان آن را با بیان دو نکته تفسیر و توجیه کرد:

نخست اینکه شاید در اینجا مقصود از کلمه «حلالزاده» همان معنای حقیقیِ فقهی و شرعی که متضاد «حرامزاده» است نباشد بلکه در اینجا صرفا یک تعبیر کنایی عرفی باشد که به معنای « خوش قلب» ، « پاک سرشت» یا «دلنشین» و «دوست داشتنی» ست و متضادِ آن « بدجنس» ، « بدطینت» ، « شرور» و «منفور» است.

دوم اینکه اگر واقعا امیرالمومنین(ع) چنین فرموده باشند – که بسیار بعید است- مقصودشان تنها کسانی است که همه یا بیشترِ وقتِ خود را به غیبت و گناه مشغولند و به آن خو کرده اند و هیچگونه احساس پشیمانی ندارند. بنابراین شامل مومنانی که گاهی بر اثر عجله و غفلت به صورت موقتی و‌مقطعی دچار گناه و غیبت می شوند و به سرعت توبه می کنند نیست.

نتیجه نهایی:

نمی توان « قاطعانه» به روایتی که می گوید «غیبت کننده لزوما حرامزاده است» تکیه کرد و چنین روایتی را نباید « با قاطعیت» به عنوان « حدیث معصوم ع» نشر داد.هرچند که غیبت یک گناه بزرگ است و باید از آن توبه کنیم اما کسانی که غیبت می کنند از نظر اهل بیت(ع) ، به عنوان «حرامزاده» به شمار نمی آیند و نباید چنین لقبی به آنان داد.

کانال بررسی روایات و احادیث:

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*